Onderzoek naar ChatGPT in het onderwijs onder vuur na intrekking studie

De discussie over kunstmatige intelligentie in het onderwijs krijgt een nieuwe wending. Een veelbesproken wetenschappelijke studie die stelde dat studenten beter leren met behulp van ChatGPT, is ingetrokken door het vakblad waarin het onderzoek verscheen. Daarmee komt een belangrijk argument voor het brede gebruik van AI in de klas op losse schroeven te staan.

Positieve conclusies blijken onvoldoende onderbouwd

Vorig jaar concludeerden twee Chinese onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift Humanities and Social Sciences Communications dat ChatGPT een “grote positieve impact” zou hebben op leerresultaten. Voorstanders van AI in het onderwijs grepen die conclusies gretig aan, ook binnen Europese onderwijsdebatten waar scholen zoeken naar manieren om met generatieve AI om te gaan.

De studie is inmiddels echter officieel ingetrokken. Volgens de uitgever waren er tegenstrijdigheden vastgesteld in de analyse en de onderzoeksopzet van de auteurs. Daardoor is het vertrouwen in de betrouwbaarheid van de conclusies verdwenen.

Opvallend is dat de onderzoekers, Jin Wang en Wenxiang Fan van de universiteit van Hangzhou, niet hebben gereageerd op de beslissing van het tijdschrift. Een inhoudelijke verdediging van hun onderzoek bleef dus uit.

Studie werd honderden keren geciteerd

De impact van de publicatie was aanzienlijk. Het onderzoek werd honderden keren aangehaald in andere wetenschappelijke artikelen en kreeg veel aandacht op sociale media. Vooral het idee dat scholieren en studenten betere prestaties zouden leveren dankzij AI-tools zoals ChatGPT, vond snel weerklank.

Het ging om een zogeheten metastudie: de onderzoekers combineerden 51 eerdere onderzoeken om daaruit één algemene conclusie te trekken. Volgens hun analyse verbeterden studenten vooral op het gebied van taal en wiskunde wanneer zij ChatGPT mochten gebruiken als hulpmiddel.

Daarnaast zou er sprake zijn van een matig positief effect op zogenoemde “hogere denkvaardigheden”, zoals analyseren en probleemoplossend denken. Op basis daarvan adviseerden de onderzoekers om ChatGPT breed te integreren in het onderwijs.

Waarom het onderzoek zoveel aandacht kreeg

Volgens Wim Casteels, docent AI binnen de IT-opleiding van AP Hogeschool Antwerpen, kwam de studie op een moment waarop veel onderwijsinstellingen houvast zochten. Sinds de snelle opkomst van generatieve AI worstelen scholen, hogescholen en universiteiten met vragen over examens, plagiaat en digitale vaardigheden.

“De studie bood een helder en optimistisch verhaal,” stelt Casteels. “Maar eigenlijk was dat veel te voorbarig.”

Te vroeg voor harde conclusies

Casteels wijst erop dat de studie verscheen in mei 2025, terwijl ChatGPT toen nog geen drie jaar bestond. Volgens hem is dat onvoldoende tijd om betrouwbare langetermijneffecten van AI op leerprestaties degelijk te onderzoeken.

Bovendien waren verschillende onderliggende onderzoeken gepubliceerd in minder bekende of weinig betrouwbare wetenschappelijke tijdschriften. Dat maakt de basis van de metastudie kwetsbaar.

Ook in Nederland groeit de aandacht voor de kwaliteit van AI-onderzoek. Universiteiten en onderwijsorganisaties waarschuwen steeds vaker dat de technologische ontwikkelingen sneller gaan dan het wetenschappelijke bewijs over de gevolgen ervan.

Zorgen over afhankelijkheid van AI nemen toe

Ondertussen worden ook de nadelen van AI in het onderwijs zichtbaarder. Een bekend probleem is dat chatbots kunnen hallucineren: ze presenteren foutieve informatie soms alsof die waar is. In een leeromgeving kan dat leiden tot misverstanden of verkeerde kennisopbouw.

Daarnaast bestaat de vrees voor zogenoemde cognitieve uitbesteding. Studenten zouden minder kritisch nadenken wanneer AI-systemen een groot deel van het denkwerk overnemen. Ook bestaat de kans dat informatie minder goed wordt onthouden als opdrachten grotendeels door een chatbot worden uitgevoerd.

Commerciële belangen spelen eveneens een rol

Volgens Casteels is het belangrijk om ook naar de commerciële kant van AI te kijken. Bedrijven achter populaire chatbots, waaronder OpenAI, investeren actief in onderwijsinitiatieven en trainingen voor docenten.

“Een studie die positieve effecten van ChatGPT benadrukt, levert natuurlijk een sterk verhaal op voor bedrijven die AI verder willen verspreiden in het onderwijs,” zegt hij. “Dat soort wetenschappelijke steun is bijzonder waardevol.”

Debat over AI in de klas blijft voorlopig open

De intrekking van de studie betekent niet automatisch dat AI geen plaats heeft in het onderwijs. Wel onderstreept de kwestie hoe voorzichtig scholen en beleidsmakers moeten omgaan met vroege onderzoeksresultaten over nieuwe technologie.

Voorlopig lijkt één conclusie duidelijk: het is nog te vroeg om definitief te zeggen of kunstmatige intelligentie het leren structureel verbetert of juist verzwakt. Het debat over de rol van ChatGPT in klaslokalen zal daarom de komende jaren alleen maar belangrijker worden.